Laat ons niet overbodig worden

Tussen 1 mei en de herdenking van Rerum Novarum dwingt artificiële intelligentie ons tot een radicale vraag: vieren we straks nog de Dag van de Arbeid, of evolueren we naar een Dag van de Overbodigheid? Het sociaal contract moet niet alleen financieel, maar ook spiritueel worden herschreven.

In denktanks en aan de koffieautomaat gaat het allang niet meer over het weekend, maar over het voortbestaan van onze baan. Terwijl AI de uitvoering van ons werk overneemt, staan we voor een existentiële keuze: worden we passieve toeschouwers van onze eigen overtolligheid, of de regisseurs van een nieuwe menselijkheid?

De onrust is begrijpelijk. De vraag ‘blijft mijn beroep wel bestaan?’ is van sciencefiction naar dagelijkse realiteit verschoven. Om die onrust te bezweren, moeten we drie visies met elkaar verzoenen: de technologische realiteitszin van Dario Amodei (Anthropic), het politieke pragmatisme van Sam Altman (OpenAI) en de spirituele antropologie van paus Leo XIV in zijn nakende encycliek Magnifica Humanitas.

De technologische sprong

De grootste illusie is dat een 32-urenweek een luxe is die we ons dankzij AI-groei kunnen veroorloven. In werkelijkheid staan we voor een diepere breuk: de menselijke noodzaak in het productieproces verdampt.

John Maynard Keynes voorspelde in 1930 al een 15-urenweek voor onze generatie, gedreven door technologische overvloed. Vandaag klinkt Sam Altmans (OpenAI) pleidooi voor een 32-urenweek zonder loonverlies bijna conservatief. Het is zijn poging om betaalde arbeid nog enigszins relevant te houden en de productiviteitswinst van AI om te zetten in een ‘efficiency dividend’ voor werknemers.

Dario Amodei (Anthropic) gaat verder. Hij waarschuwt dat AI binnen één tot vijf jaar tot de helft van de startersfuncties kan doen verdwijnen in de wereld van financiën, recht, consulting en technologie, met mogelijk 10 tot 20 procent werkloosheid. In zijn visie kunnen we de biologische limieten van productiviteit achter ons laten. Menselijke arbeid om puur economische redenen zou dan richting nul uur kunnen gaan. De mens wordt niet vervangen, maar gepromoveerd tot regisseur: de machine voert uit, de mens bepaalt de richting.

Een nieuw sociaal contract

Hier wringt de schoen. Regie voeren is geen louter technische vaardigheid, maar een morele verantwoordelijkheid. En die verantwoordelijkheid kan alleen gedijen als mensen niet in armoede hoeven te vechten om de restjes van de AI-winsten.

Wanneer de waarde van kapitaal (AI) explodeert en die van arbeid keldert, volstaan goede intenties niet. We hebben een modern equivalent van Rerum Novarum nodig: een sociaal contract dat de ‘winsten van de intelligentie’ eerlijk herverdeelt. Door AI als een publiek goed te behandelen, verandert een basisinkomen van een uitkering in een sociaal dividend. Denk aan een slimme AI-taks op superwinsten die soevereine vermogensfondsen voedt. Want zonder herverdeling dreigt de Grote Bevrijding uit te monden in een Grote Overbodigheid.

De marathon en de auto

De kern ligt dieper dan belastingtarieven. In de aanloop naar Magnifica Humanitasherinnert paus Leo XIV ons eraan dat geen machine ooit de ‘vlam van de menselijke creativiteit’ mag doven. Hij pleit voor een sacrale creativiteit: werk dat niet langer dient om te overleven, maar om de wereld te verheffen en de menselijke waardigheid te dienen.

Zijn visie laat zich vatten in een heldere vergelijking: we blijven marathons lopen, juist omdat de auto de noodzaak om te rennen heeft weggenomen. De inspanning is geen middel meer, maar een doel op zich. AI verandert onze maatstaf voor waarde. Werk draait straks minder om economische efficiëntie en meer om menselijkheid, aanwezigheid en moreel oordeel.

Van werknemer naar ontdekkingsreiziger

De banen van de toekomst zijn die waarin de menselijke ziel het duidelijkst zichtbaar is: de troost van de verpleegkundige, de bezieling van de leraar, de complexe ethiek van de rechter. Domeinen waarin niet snelheid, maar aandacht en wijsheid centraal staan.

De technologische trein raast voort, met Amodei aan het stuur. Het is aan ons om te zorgen dat de bestemming geen samenleving van overbodigen wordt, maar een waarin we niet langer werken om te leven, maar leven om werkelijk mens te zijn. De machine neemt de uitvoering over, maar de regie over zin en de richting en blijft onvermijdelijk de onze. Die ontdekkingstocht begint vandaag.

Bron: https://doorbraak.be/laat-ons-niet-overbodig-worden/?dbcode=e6163340599&u=852070435