Wiebe Koopal: Aan het expertenpanel dat zich straks over mijn onderzoeksvoorstel buigt: aan AI zal ik weinig hebben, en dat is nu juist de waarde ervan

Maandag 16 november: deadline voor de indiening van postdoctorale onderzoeksvoorstellen bij het FWO (het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek van de Vlaamse overheid). Al maanden werk ik hiernaartoe, het is misschien een van mijn laatste kansen om via externe financiering binnen de academie actief te blijven. Voor veel anderen geldt hetzelfde: allemaal proberen we om op een luttele tien bladzijden, aangevuld met rubrieken in een online portaal, duidelijk te maken dat het onderzoek dat we de volgende drie jaar willen voeren op vrijwel alle mogelijk vlakken (wetenschappelijk, maatschappelijk, economisch, persoonlijk-professioneel) de moeite waard is.

Maanden werk voor tien bladzijden? Jawel. Behalve andere lopende werkzaamheden, gaat die tijd niet alleen makkelijk op aan vooronderzoek (literatuur doorploegen, kladversies schrijven, overleg met derden), maar vooral ook aan het ontwikkelen van de juiste taal. Want hoewel inhoud belangrijk blijft, ontlenen onderzoeksvoorstellen vandaag veel van hun sterkte aan vorm en retoriek. Strategisch tekst- en taalgebruik is cruciaal: absolute eenduidigheid, voldoende flow, herkenbare buzzwords, de nodige politieke correctheid, en als het even kan een mooie visuele representatie. Én, niet te vergeten, je moet minstens de indruk wekken dat je op het moment van schrijven al precies weet wat de “verwachte resultaten” van je onderzoek zullen zijn en hoe, waar en wanneer die output zal worden aangeleverd.

Maar als ik volkomen eerlijk ben, heb ik weinig hoop om een FWO-mandaat binnen te halen. Al helemaal niet na het lezen van een recent artikel in deze krant (DS 7/11) over de desastreuze impact van AI op de academische publicatie- en financieringscultuur. Het bevestigt wat ik al vaker heb vernomen: wetenschappelijke tijdschriften, conferenties, en fondsen worden overspoeld door werk dat met behulp van AI is gegenereerd en dat toch niet ondubbelzinnig als zodanig kan worden ontmaskerd. Met als gevolg: een academische wedloop waarin je bijna gek moet zijn om géén AI te gebruiken, en waarin inhoudelijke kwaliteit en innovatie steeds verder wegzinken in een moeras van gladde, pseudotransparante reclametaal.

Allesbehalve zinloos

Zoals het artikel ook duidelijk maakt, zat dit er al lang vóór AI aan te komen. De impact van AI op de wetenschap is in veel opzichten de directe uitkomst, of zelfs de perfectionering, van een academische cultuur waarin snelle, gestandaardiseerde output al decennia troef is, en waarin er veel meer wordt gepubliceerd dan er ooit kan worden gelezen. Een cultuur ook waarin ‘productief’ onderzoek zo prioritair is geworden dat het soms helemaal losgekoppeld raakt van (goed) onderwijs.

Wat niet in het artikel wordt gezegd, is dat wat we nu dankzij AI binnen ieder onderzoeksdomein zien gebeuren, al veel langer het gelag is van de menswetenschappen, en in mindere mate de sociale wetenschappen. Dat heeft te maken met de exponentieel gegroeide dominantie van de ‘nuttigere’ exacte wetenschappen en de neiging om hun kwantitatieve methoden binnen alsmaar meer andere domeinen toe te passen, als een manier om hun geloofwaardigheid op te krikken.

Om het voorbeeld van de pedagogiek, mijn vakgebied, te gebruiken: het is moeilijk voor te stellen dat mijn onderzoek, dat vooral wijsgerig-pedagogisch van aard is, ooit echt zal kunnen concurreren met dat van collega’s uit bijvoorbeeld de neuropedagogiek, hoewel dezelfde FWO-commissie onze voorstellen zal beoordelen. Waar zij immers naar hersenscans verwijzen, denk ik ‘slechts’ na over ons conceptueel begrip van bepaalde opvoedings- en onderwijsfenomenen. Allesbehalve zinloos, simpel of arbitrair, maar het is niet evidencebased, en de resultaten zijn niet onmiddellijk inzetbaar. Daardoor past mijn onderzoek veel minder goed binnen het heersende, outputgerichte onderzoeksvoorstelformat. Niet toevallig is het daardoor ook (nog) veel minder geschikt om aan AI uit te besteden. Of dat laatste vandaag iets positiefs is, valt maar te bezien …

Blijven vertrouwen

Waarom dien ik dan een voorstel in? Cynisch gesteld: omdat ik binnenkort een job nodig heb en ik toch maar eens, heel toevallig, als winnaar uit de ‘loterij’ zou kunnen komen. Meer optimistisch: omdat ik geboeid blijf door wat ik doe en omdat ik vind dat daarvoor een plaats moet blijven bestaan binnen een pluralistisch wetenschappelijk landschap, des te meer in een tijdperk van AI-gegenereerde standaardisering.

Los van de uitkomst dwingt dit mij om erop te blijven vertrouwen dat het FWO géén loterij is. Én om het expertenpanel te herinneren aan de onvervangbare waarde van een menselijk oordeel, dat recht doet aan de eigenheid van ieder onderzoek en zich niet blindstaart op eenzijdige opvattingen van wetenschappelijke kwaliteit.

Bron: De Standaard.

Laat een reactie achter