Dries Daniels: ‘Is een modelziekenfonds er nu echt een dat ‘niets te zeggen’ heeft?’
Vlaams minister-president Matthias Diependaele (N-VA) haalde vorige week in Ninove uit naar het sociale middenveld. Die aanval past binnen een logica die de laatste jaren dominant geworden is in grote delen van ons politieke landschap. Bij de recente heisa rond sociale fraude bij langdurig zieken werd gesuggereerd om de controle op werkonbekwaamheid bij de ziekenfondsen weg te halen.
In het debat rond de befaamde centenindex veegde de regering zonder veel poespas een alternatief van tafel dat, bij hoge uitzondering, de instemming van álle sociale partners kon genieten. In het onderwijs wordt er hervormd op een manier die zich weinig aan de koepels of vakbonden gelegen laat liggen.
In al deze domeinen zien we, zoals Luc Huyse in deze krant schreef, een poging om het ‘primaat van de politiek’ te bevestigen. Aan de basis hiervan ligt een eenvoudige visie op democratisch bestuur: politici hebben een mandaat van de kiezer waaraan ze in bestuurszaken een absolute autoriteit ontlenen. Elke vorm van inmenging in het beleid door niet-verkozen organen is dan illegitiem. “Activistische rechters” die politici lastigvallen met de grondwet of het mensenrechtenverdrag, of het traditionele middenveld, worden dan doelwitten van kritiek.
Belangen behartigen
De manier waarop Diependaele bij al zijn ergernis over ABVV, Boerenbond en CM toch even het Vlaams & Neutraal Ziekenfonds (VNZ) aanprees bij de eigen achterban, is veelzeggend. “Het wordt tijd dat we overstappen hé, beste mensen”, zei Diependaele. “Het VNZ heeft in onze partij voor alle duidelijkheid niets te zeggen, maar het staat wel voor dezelfde waarden en normen en vooral voor een sterk Vlaanderen.”
Is een modelziekenfonds er nu echt een dat ‘niets te zeggen’ heeft en waar je, met andere woorden, als lid vooral niet van moet verwachten dat het je belangen gaat behartigen? Wat voor relevantie het dan nog zou hebben dat deze organisatie toevallig je waarden en normen deelt, blijft wat onduidelijk.
Het vertegenwoordigende karakter van middenveldorganisaties blijft bij Diependaele dus buiten beschouwing. Dat een vakbond, mutualiteit of scholenkoepel burgers een zitje aan de beslissingstafel geeft, werd niet zo heel lang geleden nochtans als een wezenlijk deel van ons sociaal model ervaren.
Uit Diependaeles pleidooi spreekt een wel erg magere visie op de manier waarop een democratische samenleving werkt. Alsof democratie iets is wat je één keer om de vier jaar, en liever nog vijf jaar, even in het stemhokje doet, waarna professionals er zich verder wel mee zullen bezighouden.
Deelname van burgers
Er is een andere, rijkere manier om over de democratische natuur van onze instellingen na te denken. Het middenveld belichaamt de deelname van burgers aan het besluitvormingsproces. Anders dan individuen hebben zij de middelen om zich te doen horen. Hierbij vertegenwoordigen ze niet louter de functie van drukkingsgroepen, maar zijn het ook plekken waar kan worden nagedacht over wat nu eigenlijk écht de belangen van de samenleving als geheel zijn.
In zijn recente encycliek Magnifica Humanitas verwijst Leo XIV dan ook naar “het belang van een netwerk aan organisaties die tussen individu en staat kunnen mediëren” voor het veiligstellen van een rechtvaardige maatschappij.
Hun onverkozen karakter ten spijt belichamen middenveldorganisaties dus het DNA van onze massademocratie uit de 20ste eeuw. De spontane verbinding tussen mensen met eenzelfde levensbeschouwelijke of economische achtergrond schiep toen de mogelijkheid om de wereld niet zomaar te moeten ondergaan, maar die zelf mee vorm te geven.
Het ‘primaat van de politiek’ doet zich voor als een eerherstel voor het gezag van de gewone burger over het beleid, maar in feite laat het die burger aan zijn lot over, ergens in het midden tussen een politieke kaste die geen verantwoording heeft af te leggen en socio-economische krachten die zonder schokdempers op de individuele burger kunnen inbeuken.
Bron: https://www.demorgen.be/meningen/is-een-modelziekenfonds-er-nu-echt-een-dat-niets-te-zeggen-heeft~bdc197c2/