Ides Nicaise: ‘Vermogensbelasting: is het uur van politieke moed aangebroken?’

De budgettaire kloof dwingt onze federale regering tot moeilijke en vaak onpopulaire maatregelen. Er zijn er al heel wat geweest in de sociale uitgaven en de loonvorming, waardoor loontrekkenden en vooral uitkeringstrekkers getroffen worden. De vakbonden eisen dat nu een aantal dure fiscale en parafiscale vrijstellingen onder de loep genomen en eventueel teruggeschroefd worden (personenvennootschappen, flexijobs, studentenarbeid enz.).

Maar ook dat zal niet volstaan om het gat te dichten. Daardoor lijkt plots het taboe van de belasting op grote vermogens op springen te staan. Niet alleen oppositiepartijen PVDA-PTB, PS, Ecolo en Groen, maar nu ook regeringspartijen Vooruit en Les Engagés lijken het idee nu genegen.

Geen wonder, als uit de Grote Peiling van juni blijkt dat 76% van de Belgische bevolking voorstander is van een ‘rijkentaks’ om het begrotingstekort te helpen oplossen. Niet zomaar uit afgunst, zo lijkt het, maar eerder uit een weloverwogen rechtvaardigheidsgevoel. Het is intussen bekend dat de 5% rijkste Belgen gemiddeld minder belasting betalen op hun inkomen (37%) dan de hogere middenklasse (47%). De rijkste 1% van de Belgen betaalt zelfs maar 23% belasting. Dat komt door fiscale constructies waardoor zij hun inkomen (voor zover dat in België blijft) parkeren in vennootschappen die fiscaal begunstigd worden.

Wetenschappers wijzen nog op andere argumenten: vooreerst het feit dat sneeuwbaleffecten in de vermogensaccumulatie zorgen voor een toenemende concentratie van rijkdom en macht in de handen van een kleine elite.

Dit houdt volgens de Franse econoom Thomas Piketty grote gevaren in voor de democratie. In ons land is die trend nog niet zo zichtbaar (het politieke lobbywerk verloopt hier subtieler) maar we kunnen best niet wachten tot de situatie helemaal de kant uitgaat van de Verenigde Staten, waar het soms lijkt alsof er door een machtsgreep van superrijken meer en meer sprake is van een echte plutocratie.

Niet alleen de democratie lijdt onder de vermogensconcentratie, ook de vrijemarkteconomie: er ontstaan ongezonde monopolies: in de ICT-sector, e-commerce, telecom, ruimtevaart, media, de energie- en vastgoedsectoren… waardoor prijzen opgedreven worden en machtsmisbruik ontstaat. In kwetsbare economieën leidt dit bij gebrek aan tegenmacht soms tot corruptie, uitbuiting, aanslagen op het milieu en schendingen van mensenrechten.

Superrijken zijn ook superconsumenten, met een buitensporige voetafdruk op milieu en klimaat.

Vierhonderd rijke Belgische ondernemers hadden al in 2024 verzet aangetekend tegen de vermogensbelasting, onder andere met het argument dat vermogen ‘de zuurstof is voor de economie’. En nu haast ook Voka zich met dat argument in het debat.

Dat klopt: het kan ook nooit de bedoeling zijn om met een vermogensbelasting de rijkdom af te romen, laat staan te doen wegkwijnen. De marginale aanslagvoeten uit het voorstel van Les Engagés variëren van 0,15% per jaar voor vermogens vanaf 500.000 euro tot 0,60% boven de 3 miljoen. Dat is peanuts in vergelijking met het gemiddelde jaarlijkse rendement van dit soort vermogens (5 à 8%).

Toegegeven, de voorstellen van andere partijen (Vooruit, PS, Groen en Ecolo) zijn iets ambiteuzer, met aanslagvoeten tot 2 à 3% op vermogensschijven boven de 10 miljoen. Maar die top-vermogens hebben doorgaans ook rendementen die hoger liggen dan 8%. Onze rijke ondernemers hoeven dus niet te vrezen voor een hold-up.

De reactie van Fabien Pinckaers, topman van high-techbedrijf Odoo, dat hij door de rijkentaks van Les Engagés beroofd en ‘uit België verbannen’ zou worden, klinkt dus nogal theatraal. Onderzoek heeft aangetoond dat vermogensbelastingen weinig invloed hebben op kapitaalvlucht. En zelfs een protestbrief van vierhonderd ondernemers of een fundamentalistisch njet van één regeringspartij (MR) moet nog afgewogen worden tegen de wil van driekwart van de bevolking.

Een ander tegenargument van ondernemerszijde is dat hun vermogens reeds op andere manieren belast worden, door erfenis-, winst-, onroerende en meerwaardenbelasting en financiële transactietaksen. Ook dat klopt, maar de erfenisbelastingen zijn/worden stelselmatig verlaagd en er bestaan vooral voor de meest vermogenden allerlei fiscale achterpoortjes om dit soort belastingen te ontwijken of te verminderen. Les Engagés wil zelfs de meerwaardenbelasting aftrekken van de vermogensbelasting.

Is het uur van de politieke moed aangebroken? Gaan de rechtse meerderheidspartijen zich laten overtuigen door de peilingen? Ook binnen N-VA (70%) en MR/Open VLD (64%) geniet de vermogensbelasting ruime bijval.

Er zijn zelfs onder zeer vermogende Belgen medestanders te vinden, ook al willen sommigen daar (nog) niet in de media voor uitkomen om spanningen met hun omgeving te vermijden. Drie Belgische ‘millionnaires for humanity’ (Jan Colruyt, Dirk Loeckx en Bruno Fierens) hebben in Davos het manifest voor een solidaire vermogensbelasting ondertekend en verdedigen het idee in lezingen en in media. Ook top-econoom Paul De Grauwe is (als liberaal!) een fervente voorstander.

Het vermaarde ‘World Inequality Lab’ van Parijs, Oxfam, en zelfs Vitor Gaspar van het IMF pleiten al jaren voor vermogensbelasting als rechtvaardig fiscaal instrument om grote uitdagingen zoals klimaatadaptatie, duurzame ontwikkeling of budgettaire crisissen te lijf te gaan. Waar wachten we nog op?

Bron: https://www.knack.be/nieuws/belgie/politiek/vermogensbelasting-is-het-uur-van-politieke-moed-aangebroken/