Antoine Bakhash: Wat is de taliban in Brussel beloofd?

Stel dat een delegatie van Poetin naar Brussel zou komen praten over Russische asielzoekers. Absurd? Waarschijnlijk. Maar vervang de delegatie van Poetin door die van de taliban en plots blijkt die ongemakkelijke Europese realpolitik mogelijk.

Vijf jaar geleden, op 15 augustus 2021, namen de taliban opnieuw de macht over in Afghanistan. Geen enkel EU-land erkent hun regering. Toch zaten vertegenwoordigers van vijftien lidstaten deze zomer in Brussel met een taliban-delegatie rond de tafel, nadat België vijf eendagsvisa had afgegeven. Volgens de Europese Commissie ging het om technische gesprekken over de terugkeer van Afghanen zonder verblijfsrecht, met name personen die ernstige misdrijven pleegden.

Dat probleem is reëel. Diplomatie is geen gratis gesprek. Zonder enig contact staat Europa ook met lege handen. De vraag is niet óf er ooit contact mag zijn, maar wat de taliban ervoor terugkrijgen – en welke prijs Europa daarvoor betaalt.

Een kier

In 2021 eiste Europa van de taliban respect voor mensenrechten en meisjesonderwijs in ruil voor toenadering. Vandaag zijn die voorwaarden nauwelijks vervuld, maar gaan de diplomatieke deuren toch op een kier. Officieel gaat het niet om normalisering, maar voor een geïsoleerd regime levert een uitnodiging naar Brussel wel de legitimiteit op waar de taliban naar streven.

De realiteit blijft intussen ijzingwekkend. Volgens Unicef zijn sinds 2021 meer dan 2,6 miljoen Afghaanse meisjes van secundair onderwijs verstoken. Afghanistan is het enige land waar secundair en hoger onderwijs effectief gesloten is voor meisjes en vrouwen. Volgens de Internationale Arbeidsorganisatie neemt nog amper 5,1 procent van de Afghaanse vrouwen deel aan de arbeidsmarkt. Waarom zouden de taliban alsnog toegeven op vrouwenrechten als internationale contacten ook zonder hervormingen mogelijk blijken?

België stond daarbij niet langs de zijlijn. Minister van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA) lanceerde in 2025 een oproep voor een gecoördineerde Europese aanpak voor de terugkeer naar Afghanistan, gesteund door twintig landen. In januari trok de directeur-generaal van de Belgische Dienst Vreemdelingenzaken namens die groep naar Kaboel.

Van Bossuyt verdedigde ook het contact van deze zomer, terwijl minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot (Les Engagés) zich er vergeefs tegen verzette. Die regeringsinterne breuk zegt iets over heel Europa: vrouwenrechten wegen zwaar in het debat over islam en migratie, ook voor conservatieve en radicaal-rechtse partijen in Europa. Zodra het afdwingen van die rechten een strenger terugkeerbeleid bemoeilijkt, wordt pragmatisme plots het sleutelwoord. Zweden zat de Brusselse vergadering mee voor, Italië steunde de Belgische oproep.

Wit-Rusland

In die verschuiving dreigen de meest kwetsbaren de dupe te worden. Afghanen die in België bescherming kregen omdat ze voor de taliban vluchtten, zagen vertegenwoordigers van datzelfde regime met Belgische visa naar hun nieuwe thuisstad komen. Ver van Brussel leven miljoenen vrouwen en meisjes die níét konden vertrekken. Hun situatie was in 2021 nog een van de belangrijkste argumenten om de taliban internationaal te isoleren, nu dreigt ze een blinde vlek te worden.

Europa weet overigens hoe snel migratie geopolitieke hefboomkracht creëert. Turkije dreigde eerder migranten door te laten, terwijl Wit-Rusland migranten volgens de EU bewust als drukmiddel inzette. Er is geen bewijs dat Kaboel vandaag hetzelfde doet, maar de taliban weten goed dat Europa hun medewerking nodig heeft. Precies daarin schuilt hun onderhandelingsmacht.

Europa wil meer Afghanen kunnen terugsturen. Maar zolang de taliban miljoenen vrouwen en meisjes uit onderwijs, werk en publieke ruimte blijven duwen, is dat weinig meer dan cynische symboolpolitiek. Als we écht willen dat minder Afghanen vluchten, moet die bittere realiteit als eerste op de Europese onderhandelingstafel belanden, in plaats van als voetnoot achteraf. Volgende week gaan meisjes hier weer naar school. In Afghanistan niet.